Σπονδυλόλυση σε παιδιά | Από το οστικό οίδημα στο κάταγμα
Μετά την προπόνηση ή το μάθημα χορού, οι έφηβοι παραπονιούνται για πόνο χαμηλά στη μέση. Ίσως υποχωρεί με την ξεκούραση, αλλά επανέρχεται στο γήπεδο ή στον χορό. Η σπονδυλόλυση σε παιδιά συνδέεται με καταπόνηση του σπονδυλικού ισθμού, ενός μικρού οστικού τμήματος στο πίσω μέρος του σπονδύλου. Η βλάβη μπορεί να ξεκινήσει ως οστικό οίδημα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να εξελιχθεί σε κάταγμα κόπωσης.
Βασικά σημεία
Το οστικό οίδημα δείχνει αντίδραση στην καταπόνηση, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι έχει ήδη δημιουργηθεί ρωγμή.
Ένα κάταγμα του ισθμού μπορεί να είναι μερικό ή πλήρες, στη μία πλευρά του σπονδύλου ή και στις δύο.
Η σπονδυλολίσθηση, δηλαδή η μετατόπιση σπονδύλου, είναι διαφορετική κατάσταση και δεν εμφανίζεται σε κάθε σπονδυλόλυση.
Ποια είναι τα στάδια της σπονδυλόλυσης σε παιδιά;
Υπάρχουν τέσσερις βαθμοί βλάβης και ένας φυσιολογικός βαθμός 0. Συχνότερα προσβάλλεται ο πέμπτος οσφυϊκός σπόνδυλος.
Βαθμός 1
Οστικό οίδημα
Η μαγνητική τομογραφία δείχνει οίδημα στον καταπονημένο ισθμό, χωρίς ορατή γραμμή κατάγματος.
Βαθμός 2
Ατελές κάταγμα
Εμφανίζεται ρωγμή που δεν διασχίζει ολόκληρο τον ισθμό, μαζί με οστικό οίδημα.
Βαθμός 3
Πλήρες ενεργό κάταγμα
Η γραμμή διασχίζει τον ισθμό, στη μία ή και στις δύο πλευρές, με οίδημα στη μαγνητική.
Βαθμός 4
Χρόνιο κάταγμα
Ο ισθμός δεν έχει ενωθεί και το οίδημα απουσιάζει.
Τα στάδια δεν είναι αναπόφευκτη πορεία. Η πρώιμη βλάβη μπορεί να υποχωρήσει και το πλήρες κάταγμα δεν σημαίνει υποχρεωτικά σπονδυλολίσθηση.
Γιατί συμβαίνει κυρίως στην εφηβεία;
Στις ηλικίες περίπου 10 έως 18 ετών, ανάπτυξη και προπόνηση μπορούν να επιβαρύνουν τη μέση. Ο ισθμός δέχεται επαναλαμβανόμενες δυνάμεις όταν ο κορμός εκτείνεται προς τα πίσω και στρέφεται.
Στο ποδόσφαιρο, τα δυνατά λακτίσματα και οι στροφές μπορεί να αυξάνουν τη φόρτιση. Στο μπαλέτο και σε άλλα είδη χορού, επιβαρυντικές μπορεί να είναι οι επαναλαμβανόμενες βαθιές εκτάσεις και στροφές.
Δεν ευθύνεται μία κίνηση από μόνη της. Η συχνότητα προπόνησης, η ανάπαυση, η οστική ωρίμανση και ο κινητικός έλεγχος επηρεάζουν τη φόρτιση. Ορισμένες ασυμμετρίες λεκάνης και περιορισμοί ισχίου έχουν συσχετιστεί με εξέλιξη της βλάβης σε έφηβους ποδοσφαιριστές, όχι όμως αποδειχθεί ως μοναδικές αιτίες.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση ο πόνος στη μέση;
Ο πόνος που επανέρχεται στην άσκηση χρειάζεται προσοχή, ιδίως όταν αυξάνεται με την έκταση. Μπορεί να εμφανίζεται μετά από διαδοχικές προπονήσεις.
Ο πόνος από μόνος του δεν αποδεικνύει σπονδυλόλυση. Εάν επιμένει, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Πυρετός, νυχτερινός πόνος, αδυναμία στα πόδια ή αλλαγές στην ούρηση απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.
Πώς εντοπίζεται η βλάβη και τι ακολουθεί;
Η μαγνητική τομογραφία μπορεί να αναδείξει πρώιμο οστικό οίδημα, ακόμη και χωρίς εμφανές κάταγμα σε ακτινογραφία. Η αξονική δείχνει λεπτομερέστερα τη γραμμή του κατάγματος, αλλά χρησιμοποιεί ακτινοβολία. Ο γιατρός επιλέγει την κατάλληλη εξέταση.
Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει τροποποίηση των επιβαρυντικών δραστηριοτήτων και εξατομικευμένη αποκατάσταση. Πρόσφατα δεδομένα υποστηρίζουν την έγκαιρη, κατάλληλα καθοδηγούμενη φυσιοθεραπεία για ενεργή σπονδυλόλυση. Η επιστροφή στη δραστηριότητα βασίζεται στην εξέλιξη των συμπτωμάτων, στη λειτουργικότητα και στην ιατρική επανεκτίμηση.
Συμβουλές για γονείς
Σημειώστε αν ο πόνος εμφανίζεται στο λάκτισμα, στο άλμα, στη στροφή ή σε βαθιά έκταση της μέσης στον χορό.
Καταγράψτε προπονήσεις, αγώνες και πρόβες μέσα στην εβδομάδα, ώστε να συζητήσετε τη συνολική επιβάρυνση στην αξιολόγηση.
Μην ενθαρρύνετε επανειλημμένες δοκιμές επώδυνων κινήσεων για να διαπιστώσετε αν «πέρασε» ο πόνος.
Ερωτήσεις γονέων
Τι είναι η σπονδυλόλυση σε παιδιά;
Η σπονδυλόλυση αφορά βλάβη του οστικού ισθμού στο πίσω μέρος ενός σπονδύλου, συνήθως χαμηλά στη μέση. Σε παιδιά και εφήβους μπορεί να σχετίζεται με επαναλαμβανόμενη καταπόνηση. Οι απεικονιστικές αλλοιώσεις περιλαμβάνουν πρώιμη αντίδραση του οστού, ατελές ή πλήρες κάταγμα κόπωσης του ισθμού.
Το παιδί μου είναι 14 ετών και πονάει στη μέση μετά το ποδόσφαιρο. Χρειάζεται αξιολόγηση;
Ναι, εφόσον ο πόνος επιμένει ή επανέρχεται στις προπονήσεις, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Στα 14 έτη, η σπονδυλόλυση είναι μία πιθανή αιτία, αλλά όχι η μοναδική. Ο γιατρός θα συνεκτιμήσει τα συμπτώματα, την εξέταση και το προπονητικό ιστορικό, αποφασίζοντας αν χρειάζεται απεικόνιση.
Το παιδί μου είναι 13 ετών και πονάει στη μέση μετά τον χορό. Χρειάζεται αξιολόγηση;
Ναι, όταν ο πόνος επαναλαμβάνεται ή επιδεινώνεται, είναι σκόπιμη η ιατρική αξιολόγηση. Στα 13 έτη, οι επαναλαμβανόμενες εκτάσεις και στροφές στον χορό μπορεί να επιβαρύνουν τη μέση, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα σπονδυλόλυση. Μέχρι την εκτίμηση, αποφύγετε τις κινήσεις που αναπαράγουν τον πόνο.
Το οστικό οίδημα σημαίνει ότι θα σπάσει ο ισθμός;
Όχι. Το οστικό οίδημα στη μαγνητική τομογραφία δείχνει αντίδραση στην καταπόνηση, όχι βέβαιο μελλοντικό κάταγμα. Η έγκαιρη αξιολόγηση βοηθά να προσαρμοστούν οι δραστηριότητες και η αποκατάσταση. Η πορεία εξαρτάται από το στάδιο της βλάβης, τα συμπτώματα και τις ανάγκες του παιδιού.
Καλέστε: Δρ. Ελένη Θεοδώρου | Κινησιολόγος
Αναφορές
de Souza, B. L., de Souza, P. C., & Ribeiro, A. P. (2022). Effect of low back pain on clinical-functional factors and its associated potential risk of chronicity in adolescent dancers of classical ballet: Cross-sectional study. BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation, 14, Article 81. https://doi.org/10.1186/s13102-022-00474-6
Expósito Jiménez, D., & Álvarez de Sierra Garcia, B. (2024). Magnetic resonance imaging (MRI) vs. computed tomography (CT) in the diagnosis and classification of spondylolysis and spondylolisthesis: A narrative review. Quantitative Imaging in Medicine and Surgery, 14(11), 7891–7907. https://doi.org/10.21037/qims-24-574
León-Domínguez, A., Cansino-Román, R., Martínez-Salas, J. M., & Farrington, D. M. (2023). Clinical examination and imaging resources in children and adolescent back pain. Journal of Children's Orthopaedics, 17(6), 512–526. https://doi.org/10.1177/18632521231215860
Linton, A. A., & Hsu, W. K. (2022). A review of treatment for acute and chronic pars fractures in the lumbar spine. Current Reviews in Musculoskeletal Medicine, 15(4), 259–271. https://doi.org/10.1007/s12178-022-09760-9
Selhorst, M., Sweeney, E., Martin, L. C., Yang, J., Benedict, J., Brna, M., Spondylolysis Physician Group, & Fischer, A. N. (2026). Immediate physical therapy is beneficial for adolescent athletes with active lumbar spondylolysis: A multicentre randomised trial. British Journal of Sports Medicine, 60(2), 125–132. https://doi.org/10.1136/bjsports-2025-110606
Tsutsui, T., Iizuka, S., Takei, S., Maemichi, T., & Torii, S. (2023). Risk factors for symptomatic bilateral lumbar bone stress injury in adolescent soccer players: A prospective cohort study. The American Journal of Sports Medicine, 51(3), 707–714. https://doi.org/10.1177/03635465221146289
Tsutsui, T., Sakamaki, W., Takei, S., Ikegami, N., & Torii, S. (2026). Physical factors associated with stage progression of lumbar spondylolysis: A prospective cohort study in male adolescent soccer players. Orthopaedic Journal of Sports Medicine, 14(1), 23259671251401599. https://doi.org/10.1177/23259671251401599
Σχόλια